Van braakliggende plek naar woonomgeving
Midden in Ridderkerk lag jarenlang een onbebouwd gebied tussen de Erasmuslaan en de Middenmolendijk. Herkon zag hier de mogelijkheid om een nieuwe woonomgeving te maken die niet op zichzelf staat, maar onderdeel wordt van de bestaande wijk Het Zand.
De ontwikkeling begon met Het Nieuwe Zand, waar Herkon in drie fases 103 grondgebonden woningen realiseerde. Het woningaanbod varieerde van rijwoningen en starterswoningen tot twee-onder-een-kapwoningen, vrijstaande woningen en levensloopbestendige woningen voor senioren.
Na de eerste drie fases werd het gebied verder ontwikkeld door andere ontwikkelaars. Uiteindelijk keerde Herkon terug voor de zesde en laatste fase: Waterrijk. Hier kwamen nog eens 37 grondgebonden woningen en 58 appartementen bij. In totaal heeft Herkon daarmee bijna 200 woningen binnen Het Zand ontwikkeld.
Juist de ontwikkeling over meerdere fases en jaren maakt het project bijzonder. Het Nieuwe Zand en Waterrijk zijn geen twee losstaande projecten, maar verschillende hoofdstukken binnen de ontwikkeling van één woongebied. De aanpak veranderde mee met de tijd, terwijl de aandacht voor de mensen die er wonen en de kwaliteit van de omgeving de rode draad bleef.
Eerst luisteren, dan ontwerpen
Bij Het Nieuwe Zand begon Herkon niet met een vaststaand woningprogramma. Eerst werd onderzocht waar behoefte aan was. Marktonderzoek, verkoopcijfers, gesprekken met lokale makelaars en doelgroepenonderzoek vormden de basis. Vervolgens ging Herkon samen met makelaars en architecten in gesprek met potentiële bewoners.
Tijdens informatiemarkten konden geïnteresseerden reageren op woningtypen, architectuur en de inrichting van de omgeving. Die inbreng werd gebruikt om het plan verder vorm te geven. Zo ontstond een woningprogramma met veel variatie, gericht op verschillende levensfasen en woonwensen.
Een mooi voorbeeld zijn de levensloopbestendige seniorenwoningen. Toekomstige bewoners gaven aan behoefte te hebben aan een grotere woonkamer. Die wens werd verwerkt in het ontwerp, ook al betekende dit dat er iets minder tuin overbleef.
Ook betaalbaarheid speelde een rol. Door de verschillende woningtypen en een integrale aanpak konden starterswoningen betaalbaar worden gehouden voor een brede doelgroep. Daarmee werd niet gebouwd voor één afgebakende doelgroep, maar gezocht naar een gevarieerd aanbod dat aansloot bij de vraag.
Ook de bestaande omgeving telt mee
Een nieuwe woonwijk ontstaat niet los van de omgeving. Daarom werden ook omwonenden betrokken bij de ontwikkeling en bouw. Tijdens informatiebijeenkomsten en via nieuwsbrieven werden zij op de hoogte gehouden. Tijdens de bouw konden vragen rechtstreeks aan het uitvoeringsteam worden gesteld.
De gesprekken leverden ook concrete inzichten op. Zo is bewust gekeken naar de positie van de lagere seniorenwoningen ten opzichte van bestaande tuinen. Door deze woningen doelgericht te positioneren, kon schaduwwerking voor omwonenden worden beperkt. Ook de ligging van nieuwe en bestaande parkeerplaatsen werd samen met de gemeente en omwonenden bekeken.
Dat soort keuzes lijkt misschien klein, maar juist daarin wordt zichtbaar wat luisteren in de praktijk betekent. Niet iedere wens kan worden overgenomen, maar door belangen vroegtijdig in beeld te brengen, kunnen keuzes beter worden afgewogen.
Van Het Nieuwe Zand naar Waterrijk
Toen Herkon jaren later terugkeerde voor de zesde fase, was de context veranderd. Met Waterrijk werd de ontwikkeling van Het Zand verder afgerond, maar ook de kijk op de woonomgeving werd breder.
Waterrijk werd ontwikkeld rondom het thema wonen in het riet. Groen en water zijn hier niet achteraf aan het plan toegevoegd, maar vormen samen met de woningen de basis van de stedenbouwkundige opzet.
De 58 appartementen liggen aan de toegangsweg naar de wijk en vormen daarmee een herkenbaar gezicht voor Het Zand. De U-vormige opzet zorgt aan de binnenzijde voor een meer besloten en groene sfeer. Op het dak van de halfverdiepte parkeergarage ligt een groene daktuin die door bewoners kan worden gebruikt en tegelijkertijd onderdeel vormt van de groene structuur.
Ook de openbare ruimte werd integraal meegenomen. Brede singels, natuurlijke oevers, groene daken en verschillende soorten beplanting verbinden de woningen met hun omgeving. Verharding werd waar mogelijk beperkt en op verschillende plekken is gekozen voor waterpasserende bestrating.
Klaar voor de toekomst
In Waterrijk werd de duurzaamheidsambitie verder aangescherpt. De gemeente Ridderkerk stelde de ambitie dat de woningen energieneutraal, klimaatadaptief en natuurinclusief zouden worden. Herkon vertaalde die ambitie naar concrete keuzes die niet alleen energiezuinig zijn, maar ook bijdragen aan comfort en beheersbare woonlasten.
Met het Triple Solar-systeem wordt energie opgewekt voor elektriciteit, verwarming, koeling en warm tapwater. De woningen zijn goed geïsoleerd en luchtdicht uitgevoerd. De gemiddelde GPR-score kwam uit op circa 8,5, ruim boven het door de gemeente gestelde ambitieniveau.
Ook natuurinclusiviteit en circulariteit kregen een plek. Er zijn nestvoorzieningen, hagen en diervriendelijke oevers toegepast. Daarnaast is gebruikgemaakt van onder meer FSC-hout, gerecyclede en circulaire materialen, prefab en demontabele onderdelen en sedumdaken. Bij het ontwerp is rekening gehouden met losmaakbaarheid, zodat materialen in de toekomst opnieuw kunnen worden gebruikt.
Samenhang als sleutel
Een ontwikkeling van deze omvang en duur vraagt om samenwerking. Herkon werkte samen met verschillende architecten, stedenbouwkundigen, landschapsontwerpers, adviseurs, de gemeente en Bouwonderneming Stout. Voor Het Nieuwe Zand waren BIAS Architecten en Van der Padt & Partners Architecten betrokken. Voor Waterrijk werkte Herkon samen met Venster Architecten en OD205 voor het stedenbouwkundige en landschappelijke ontwerp.
De meerwaarde zit daarbij niet alleen in het aantal betrokken partijen, maar vooral in de samenhang. Ontwerp, openbare ruimte, duurzaamheid, techniek en bouw werden niet als afzonderlijke onderdelen benaderd. Door deze disciplines met elkaar te verbinden, konden keuzes elkaar versterken.
Het Nieuwe Zand en Waterrijk laten daarmee zien wat een gebiedsontwikkeling met een lange adem kan opleveren. Wat begon als een braakliggende plek groeide, in verschillende fases en met meerdere ontwikkelaars, uit tot een gevarieerde woonomgeving met bijna 200 woningen die door Herkon zijn ontwikkeld.
Voor Herkon zit de kracht van deze ontwikkeling in het steeds opnieuw stellen van dezelfde vraag: wat hebben de mensen die hier wonen nodig om zich hier thuis te voelen? Eerst door goed te luisteren naar toekomstige bewoners en de omgeving, later door wonen te verbinden met groen, water, natuur en energie.
Zo ontstaat een ontwikkeling die niet alleen antwoord geeft op de woonvraag van vandaag, maar ook waarde toevoegt aan de plek voor de toekomst.
